Wybór oświetlenia to już od dawna nie tylko kwestia zakupu zwykłej żarówki, bo współczesna technologia oświetleniowa, zdominowana przez diody LED, daje niespotykane dotąd możliwości aranżacji przestrzeni światłem. Z drugiej jednak strony wymaga przyswojenia parametrów oświetlenia, które dla wielu osób brzmią bardzo obco i niezrozumiale. Zatem odwiedzając sklep oświetleniowy, klient ma do czynienia z dziesiątkami różnych oznaczeń, jak CRI, Ra, K, Lm. Co one tak właściwie mówią o lampie i jak przekładają się na codzienne samopoczucie, wygląd i funkcjonalność wnętrz? Wyjaśniamy.
Co oznaczają pojęcia wskaźnik oddawania barw, temperatura barwowa czy strumień świetlny?
Trzy najważniejsze filary współczesnego oświetlenia to wskaźnik oddawania barw CRI, temperatura barwowa w Kelwinach, a także strumień świetlny w Lumenach. Zrozumienie tych pojęć pozwala podejmować świadome decyzje i zaprojektować oświetlenie, które nie tylko rozjaśni mrok, ale stworzy pożądaną atmosferę w danym wnętrzu.
Aby lampy służyły przez wiele lat, kluczowe jest to, aby posiadały one wymienne źródła światła. Zintegrowane moduły LED na stałe definiują parametry lampy, natomiast w oprawach na klasyczny gwint jest swoista wolność kształtowania oświetlenia, ponieważ można w dowolnym momencie zmienić zdanie, przykładowo przekształcając klimatyczną sypialnię w jasny gabinet jedynie wymieniając żarówkę.
Ile światła naprawdę potrzebujemy?
Przez wiele lat głównym kryterium wyboru żarówki była jej moc, którą wyrażano w Watach (W), a użytkownicy powszechnie wiedzieli, jak świeci żarówka 40W, 60W czy 100W. Natomiast w dobie technologii LED moc wyrażona w watach informuje nas jedynie o tym, ile energii elektrycznej pobiera dane źródło, pomijając kwestię ilości emitowanego światła. Na przykład energooszczędna żarówka LED o mocy 10W może wyprodukować tyle samo światła, co dawna żarówka 75W. Zatem dla precyzyjnego określenia jasności światła używane jest pojęcie strumienia świetlnego, którego jednostką w układzie SI jest lumen (lm). W uproszczeniu, jednostka ta określa całkowitą ilość światła emitowaną przez dane źródło we wszystkich kierunkach, a im wyższa wartość lumenów, tym jaśniejsze jest światło emitowane przez daną żarówkę. Jak zatem poradzić sobie z wyborem źródła światła, gdy mamy do czynienia z technologią LED? Warto zapamiętać orientacyjny przelicznik dla podstawowych mocy żarówek. Tradycyjna żarówka o mocy 25W to ok. 220 – 250 lm, ta o mocy 40W to ok. 410 – 470 lm, a 60W ok. 700 – 800 lm. A jak wygląda kwestia zapotrzebowania na lumeny względem oświetlanej powierzchni? Planując oświetlenie pomieszczenia, warto posłużyć się pojęciem luksa (lx), który oznacza jeden lumen przypadający na metr kwadratowy powierzchni. W przypadku oświetlenia ogólnego, w ujęciu orientacyjnym, potrzebujemy do salonu bądź sypialni od 100 do 200 lm/m2, a w kuchni bądź łazience od 200 do 300. Z kolei biurko czy blat roboczy należy lepiej oświetlić, stosując między 500 a 700 lm/m2.
Jakie znaczenie ma temperatura barwowa?
Okazuje się, że nawet najjaśniejsze światło nie spełni swojej roli, jeśli jego barwa będzie nienaturalna czy też niedopasowana do funkcji pomieszczenia, a za ten aspekt odpowiada temperatura barwowa światła, którą mierzy się w Kelwinach (K). I tak barwa bardzo ciepła (2200K – 2700K) odpowiada światłu świecy bądź też tradycyjnej żarówki dekoracyjnej, np. typu Edison. To światło relaksujące i intymne, idealne do sypialni, bocznych kinkietów w salonie czy restauracji. Nie nadaje się natomiast do pracy, ponieważ wzmaga produkcję melatoniny, która jest hormonem snu. Barwa ciepła z kolei (3000K) to standard dla wnętrz mieszkalnych. Ta nadal ciepła, ale już na tyle jasna biała barwa, pozwala na komfortowe czytanie czy relaks bez uczucia senności. Dodatkowo pięknie współgra z drewnem, beżami i ciepłymi kolorami ziemi. Barwa neutralna światła (4000K) często nazywana jest barwą czysto białą lub biurową i jest najbardziej zbliżona do światła dziennego w bezchmurny dzień. Jest idealna do miejsc, gdzie potrzebna jest koncentracja, jak domowe biuro, kuchnia, łazienka oraz korytarze. I jeszcze barwa zimna (5000K – 6500K) czyli światło o błękitnym zabarwieniu, działające silnie stymulująco, pobudzające organizm do działania, ale w warunkach domowych odbierane zwykle jako zbyt surowe, sterylne i nieprzytulne. Stosuje się je głównie w halach produkcyjnych, magazynach, gabinetach medycznych czy do oświetlania witryn sklepowych.
Jak widzimy kolory, czyli wskaźnik oddawania barw
Trzecim, jednak dość często ignorowanym parametrem oświetlenia, który jednak jest niezwykle istotny dla komfortu życia, jest wskaźnik oddawania barw CRI, który w polskiej terminologii oznaczany jest również symbolem Ra. CRI określa w skali od 0 do 100, jak dokładnie dane źródło światła pozwala nam dostrzegać barwy oświetlanych przedmiotów w porównaniu do naturalnego światła słonecznego. Światło słoneczne oraz tradycyjna żarówka wolframowa mają wskaźnik CRI równy 100 i pod tym względem są rozwiązaniem idealnym. A dlaczego ten wskaźnik jest tak istotny? Otóż po to, by nie zniekształcać kolorów we wnętrzach, jak dzieje się to przy żarówkach o niskim wskaźniku CRI. Generalnie im niższy wskaźnik, tym gorsza jakość żarówki. Na opakowaniach żarówek powinna znajdować się informacja na temat poziomu CRI. Gdy jest on poniżej 80, to oznacza to słabą jakość i czyni kolory bladymi i zniekształconymi w odbiorze, najlepiej więc tego typu źródeł światła unikać w pomieszczeniach mieszkalnych. Jeśli CRI żarówki to minimum 80, to jest to zupełne minimum akceptowalne w domach i biurach, a większość standardowych żarówek LED na rynku spełnia tę normę. Natomiast żarówki z CRI na poziomie minimum 90 to już klasa premium, gdzie kolory są żywe, nasycone i naturalne, stanowiąc doskonały wybór do jadalni, łazienki czy np. salonu z obrazami.
Elastyczność wyboru, czyli dlaczego lampy na wymienne żarówki to najlepsza inwestycja?
Przeglądając ofertę współczesnych sklepów oświetleniowych, można zauważyć wyraźny podział na dwie kategorie produktów, a mianowicie lampy ze zintegrowanym źródłem LED, w których moduł świecący jest na stałe wbudowany w konstrukcję lampy, jak modele Balans, Bolton czy Sofi oraz lampy z wymiennym źródłem światła, czyli klasyczne oprawy wyposażone w gniazda na żarówki o popularnych gwintach, takich jak E27 w modelu Maranello, E14 w modelu Preston, GU10 w modelu Linca i Diego czy G9 w modelach Volante, Boll i Rondo. Zintegrowane LED-y pozwalają tworzyć lampy o niezwykle smukłych, futurystycznych kształtach, jednak z punktu widzenia klienta to właśnie lampy oparte na wymiennych żarówkach oferują bezkonkurencyjną elastyczność i niezależność. A dlaczego jest to takie ważne? Po pierwsze, jeśli po jakimś czasie stwierdzimy, że nasz wybór źródła światła do lampy był nietrafiony, to zawsze możemy wymienić żarówkę na mocniejszą czy słabszą, ciepłą czy neutralną. Natomiast kupując lampę ze zintegrowanym LED-em, kupujemy także jej parametry, zatem jeśli w domu okaże się, że barwa neutralna w sypialni jest dla użytkowników zbyt chłodna i utrudnia wieczorny relaks, to wówczas jedynym rozwiązaniem będzie wymiana całej, nierzadko drogiej lampy, demontaż z sufitu i zakup nowej. Poza tym, ta sama lampa wisząca nad stołem w jadalni może pełnić skrajnie różne funkcje w zależności od tego, jakiej żarówki użyjemy. Jeśli zatem potrzebujemy stołu do pracy zdalnej czy nauki dla dzieci, to montujemy żarówkę 4000K, 1000 lm, CRI > 90 i wówczas nasz stół zamienia się w doskonale doświetlone, motywujące do pracy stanowisko. Natomiast jeśli chcemy zorganizować romantyczną kolację lub rodzinne święta, to zmieniamy żarówkę na 2200K – 2700K, 400 lm i przestrzeń natychmiast nabiera intymnego, ciepłego uroku. Przy lampach z wymiennymi źródłami światła, dzięki elastyczności żarówek to użytkownik decyduje, jak dana lampa ma świecić w konkretnym momencie.
W odniesieniu do opraw na wymienne źródła światła, istotna jest tu również długowieczność takiej oprawy oraz łatwość serwisu, co jest istotne, gdyż wszystko na świecie ma swoją żywotność. Chociaż diody LED są niezwykle trwałe, a producenci deklarują nawet do 50 tysięcy godzin pracy, to awarii najczęściej ulega nie sama dioda, ale układ zasilający. W lampie zintegrowanej natomiast awaria elektroniki oznacza od razu konieczność oddania całej lampy do serwisu lub jej wyrzucenia, podczas gdy w lampie na tradycyjną żarówkę, po zakończeniu jej życia, po prostu wykręca się zużyte źródło i wkręca nowe. Konstrukcja lampy, jej design i materiały mogą więc cieszyć oko użytkownika przez dziesięciolecia.
Oświetlenie to wymiar architektury wnętrza, a dobrze dobrane lumeny zapewnią jego odpowiednią jasność, właściwa liczba Kelwinów stworzy klimat, a wysokie CRI ukaże prawdziwe piękno domu. Natomiast wybierając lampy z wymiennymi źródłami światła możemy dodatkowo zachować pełną kontrolę nad typem oświetlenia i elastyczność.
facebook instagram