Schody są jednym z najważniejszych, a zarazem – najbardziej newralgicznych ciągów komunikacyjnych w każdym budynku posiadającym przynajmniej jedno piętro. I to właśnie w tym miejscu – na klatkach schodowych – zdarzają się najczęściej upadki czy urazy mechaniczne. Warto podkreślić, że sama konstrukcja stopni rzadko jest przyczyną takich zdarzeń, a znacznie częściej dochodzi do nich z powodu niewłaściwego oświetlenia schodów. Jeśli znajduje się na nich dużo cieni, które zaburzają ocenę odległości, albo konieczne jest szukanie włącznika ściennego po zmroku to znaczy, że lampy zostały rozmieszczone nieprawidłowo, czy też jest ich zbyt mało. Tymczasem jest rozwiązanie tego problemu – profesjonalnie zaprojektowany system oświetlenia schodowego zintegrowany z inteligentnymi czujnikami ruchu. Taki zestaw eliminuje zagrożenia na schodach i przekształca przestrzeń komunikacyjną w bezpieczny, w pełni zautomatyzowany, ale i estetyczny element architektury wnętrza.
Jaką rolę światło odgrywa w ergonomii i biomechanice poruszania się po schodach?
Prawidłowe oświetlenie klatki schodowej wymaga uwzględnienia zarówno specyfiki ludzkiego układu wzrokowego, jak i biomechaniki chodu, ponieważ wzrok poruszającego się człowieka potrzebuje wyraźnego kontrastu luminancji, aby móc precyzyjnie zidentyfikować nosek schodowy, czyli krawędź stopnia, stanowiącą miejsce, w którym stopa styka się z płaszczyzną stopnia. Zanik kontrastu na krawędzi stopnia powoduje zjawisko pustego kroku i utraty równowagi. Istotne jest też wyraźne rozpoznanie wysokość podstopnicy, czyli pionowej odległości między kolejnymi płaszczyznami, jak i głębokości stopnicy, która stanowi płaszczyznę pozioma, na której spoczywa stopa.
Jeśli na schodach nie znajdzie się oświetlenie, bądź zostanie zastosowany tylko pojedynczy punkt sufitowy o dużej mocy, to powstawać będą długie, ostre cienie rzucane przez stopnie i sylwetkę użytkownika, maskujące przy tym geometrię biegu schodowego. Ponadto nagłe włączenie mocnego światła, po wyjściu z ciemnego pomieszczenia wywołuje zjawisko olśnienia, które czasowo ogranicza zdolność widzenia i adaptacji oka.
Zatem złym wyborem jest zaprojektowanie tylko jednej lampy górnej na schodach, która będzie stanowić mocne źródło światła z góry, powodując, że sylwetka będzie rzucać cień przed siebie, maskując także krawędź stopnia, co generuje poważne ryzyko upadku ze schodów.
Z kolei prawidłowy projekt oświetlenia schodowego powinien przewidzieć jego dwa typy – światło warstwowe oraz światło schodowe. Na stopnie powinno być skierowane światło przypodłogowe, a całość powinna zostać doświetlona za pomocą oświetlenia warstwowego w formie kinkietów ściennych i plafonów. Takie rozmieszczenie lamp na schodach zapewni równomierną luminację i wyeliminuje efekt olśnienia, co pozwoli korzystać ze schodów w bezpieczny sposób.
Jak dobrać elementy oświetlenia na schody?
Nowoczesna inżynieria oświetlenia opiera się na koncepcji warstwowej. Dotyczy to także klatki schodowej, gdzie pierwszą warstwę oświetlenia powinno stanowić to akcentujące – przypodłogowe w postaci opraw wpuszczanych w ścianę lub frezów LED pod stopniami. Ten element oświetlenia schodów ma doświetlać krawędzie stopni i zapewniać orientację nocną.
Drugą warstwę oświetlenia schodowego stanowi światło boczne, montowane na ścianie np. w postaci kinkietów. Takie lampy montuje się na wysokości około 160 do 180 cm i mają one doświetlać przestrzeń pionową, redukując przy tym cienie.
Trzecią warstwę światła stanowi natomiast oświetlenie schodowe główne – sufitowe, złożone z lamp wiszących lub plafonów, jak klasyczny pięciopłomienny plafon złotego koloru Darling czy duży, uniwersalny plafon w białym kolorze, z dużą mleczną szybą Ontario od Argon. Oprawy centralne powinny znajdować się nad spocznikiem lub w duszy schodów, a zasadnicze funkcje tej warstwy oświetlenia to sprzątanie czy bezpieczne wnoszenie przedmiotów.
Jakie rozwiązania stosuje się dla automatyzacji oświetlenia schodowego?
Automatyzacja oświetlenia schodowego umożliwia domownikom na niemanualną obsługę łączników, co jest nieocenione przy zajętych rękach lub w nocy. Natomiast warunkiem bezawaryjności, braku fałszywych alarmów, a co za tym idzie – funkcjonalności jest dobór odpowiedniego detektora. A jakie są tu możliwości? Stosuje się trzy typy czujników. Pierwsze z nich to czujniki PIR działające w oparciu o pasywna podczerwień, które wykrywają zmiany promieniowania cieplnego, czyli ruch obiektu o innej temperaturze niż otoczenie. Ten typ czujników wymaga bezpośredniej linii wzroku, ponieważ nie przenika przez ściany i szkło. Ryzyko fałszywych wzbudzeń jest tu niskie, chociaż czujnik jest wrażliwy na nagłe podmuchy gorącego powietrza. W przypadku stosowania na schodach, montaż następuje w puszkach, przy pierwszym i ostatnim stopniu lub w ścianie.
Kolejnym typem czujników są te mikrofalowe czy inaczej – radarowe. Działają one na zasadzie emisji fal elektromagnetycznych i analizy odbicia w oparciu o efekt Dopplera. Jeśli chodzi o zasięg i penetrację, to taki czujnik przenika przez cienkie ściany, szkło i drewno, a ryzyko fałszywych wzbudzeń jest średnie do wysokiego, co oznacza, że czujnik może reagować na ruch za drzwiami lub na piętrze. Czujnik radarowy stosowany na schodach jest schowany za płytą gipsowo-kartonową lub w oprawie sufitowej nad schodami.
I jeszcze jeden typ czujnika, który można wykorzystać na schodach – czujnik laserowy (optyczny). Działa dzięki emisja niewidzialnej wiązki laserowej i precyzyjnego pomiaru odległości do przeszkody. Jego zakres działania jest bardzo wąski sprowadzając się do precyzyjnie ograniczonego kąta działania. Ryzyko fałszywego wzbudzenia tego czujnika jest minimalne, ponieważ reaguje on tylko na przecięcie wiązki. W przypadku wykorzystania schodowego, montaż jest punktowy, przy krawędzi pierwszego i ostatniego stopnia.
Jakie znaczenie na schodach ma dobór odpowiednich parametrów oświetlenia?
Dobór barwy i natężenia światła na schody ma istotne znaczenie dla dobowego rytmu biologicznego mieszkańców. Parametry, które należy odpowiednio dobrać do oświetlenia schodowego to m.in. temperatura barwowa. Światło ciepłe to rozwiązanie optymalne do oświetlenia nocnego i wieczornego, ponieważ nie hamuje wydzielania melatoniny, który jest hormonem snu, zatem nocne zejście po schodach nie wybija domownika z rytmu dobowego. Z kolei światło neutralne to dobry wybór do nowoczesnych i minimalistycznych przestrzeni, jednak o zmierzchu barwa neutralna powinna być ściemniana do minimalnych wartości. Kolejny istotny parametr to natężenie oświetlenia. Na płaszczyźnie stopnia norma zaleca minimum 50 do 100 luksów dla bezpiecznej komunikacji, a w trybie nocnym czuwania wystarczy natężenie na poziomie 10 do 20% mocy nominalnej.
Trzeba jeszcze zwrócić uwagę na współczynnik oddawania barw CRI, którego wartość nie powinna być mniejsza niż 80, a optymalnie – 90. Takie wartości CRI zapewniają naturalne odwzorowanie faktury stopni, eliminując optyczne złudzenia płaskiej powierzchni.
Jak dobrać oprawy z kolekcji Argon do strefy klatki schodowej?
Polska marka Argon posiada w swojej ofercie wysokiej jakości oprawy wykonane z mosiądzu, stali lakierowanej, drewna oraz szkła, idealnie wpisujące się w reprezentacyjny charakter klatki schodowej. Tworząc oświetlenie warstwowe schodów, można wykorzystać kinkiety wzdłuż biegu schodów. W zależności od preferencji, mogą to być lampy o geometrycznych kształtach, zamkniętych od frontu formach, które kierują strumień świetlny ku górze i dołowi po strukturze ściany, co zapobiega bezpośredniemu wglądowi w źródło światła podczas schodzenia. Doskonałym wyborem będą tu kinkiety świecące góra-dół, ze szkła ryflowanego Hampton czy kinkiet w kolorze tytanu szczotkowanego Akron Plus. Z kolei jako lampy centralne mogą zostać zastosowane plafony i lampy wiszące, np. zamontowane nad spocznikiem. Na schody doskonale nadają się szklane, mleczne klosze, jak w plafonie w kształcie dużej kuli ze szkła ryflowanego i mosiądzu Paloma, ponieważ dobrze rozpraszają światło ogólne, jednocześnie doświetlając całą kubaturę klatki schodowej w ciągu dnia oraz podczas prac porządkowych. Świetnie sprawdzą się tu więc
Jakie są najczęstsze błędy montażowe oświetlenia na schodach i jak ich unikać?
Podstawowym błędem jest zbyt wysoki montaż opraw przypodłogowych na schodach, które umieszczone na wysokości powyżej 30 cm nad stopniem sprawiają, że źródło światła zaczyna świecić prosto w oczy osoby schodzącej. Kolejny mankament to brak czujnika zmierzchowego bądź zamontowanie jedynie czujnika ruchu, który będzie się włączał zawsze, gdy wykryje ruch, co pociąga za sobą niepotrzebne zużycie energii i krótszą żywotność diod. Zawsze należy stosować czujniki zintegrowane z regulacją progu jasności otoczenia. Nie należy też stosować czujników radarowych, które skierowane będą w stronę sąsiednich pomieszczeń, ponieważ w efekcie przenikania radaru przez drzwi i ścianki działowe, oświetlenie schodów będzie się włączało także wówczas, gdy np. ktoś przechodzi w pomieszczeniu obok. Nie zaleca się też montowania źródeł światła schodowych o zimnej barwie, ponieważ taki odcień potęguje kontrast cieni, nadaje wnętrzu surowy, wręcz szpitalny charakter i wybudza domowników w nocy.
Zaprojektowanie oświetlenia schodowego łączącego oprawy o wysokiej estetyce z precyzyjną automatyką to z pewnością fundament bezpiecznego domu, a odpowiednio dobrane lampy ścienne i sufitowe, w połączeniu z dyskretnymi czujnikami ruchu tworzą przestrzeń chroniącą dzieci, seniorów oraz wszystkich domowników przed nieszczęśliwymi wypadkami o każdej porze dnia i nocy.
facebook instagram